مرتضى مطهرى

590

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

2 . مناط صدق در قضايا يادآورى گفتيم كه مسألهء بيان ملاك صدق در قضايا مبنى بر اين تعريف از حقيقت و از صدق است كه قضيهء صادق يا قضيه‌اى كه حقيقت است عبارت است از قضيه‌اى كه با واقع و نفس الامر مطابق باشد . حقيقت چنين تعريف شده است . اصلا تمايز حقيقت از خطا به همين جهت شناخته شده است كه حقيقت يعنى انديشه‌هايى كه با واقع و نفس‌الامر منطبق است و خطا يعنى انديشه‌هايى كه با واقع و نفس الامر منطبق نيست . اين مسأله را گاهى تحت عنوان « حقيقت و خطا » مىگوييم ، گاهى تحت عنوان « صدق و كذب » و گاهى تحت عنوان « صحيح و غلط » ؛ فرق نمىكند . اين تعريف قهرا ، هم براى قدما و هم براى علماى جديد اشكال به وجود آورده است كه اشكالات علماى جديد را قبلا مطرح كرديم و اكنون به اشكال قدما مىپردازيم و آن اشكال اين است كه اگر ما حقيقت را به اين نحو تعريف كنيم ممكن است در بعضى از قضايا صادق نباشد . قدماى ما مطلب را به اين شكل طرح كرده‌اند كه قضايا سه نوع است : قضاياى خارجيه ، قضاياى حقيقيه و قضاياى ذهنيه . اين تعريف را درباره قضاياى خارجيه